دوره دهه‌ 40 شمسی و قبل از آن

نمونه معماری دهه 40 و قبل از آن در روستای يرك -  منزل آقا بالا مرحوم و اسحاق مرحوم (متاسفانه تصويري در دست نيست) مصالح بناها در معماری قدیم يرك  عبارت بود از: سنگ در ابعاد مختلف (سنگ بزرگ در قسمت پي ) جهت دیوار ها، کاه گل جهت اندود دیوارها و بام ، تیرهای چوبی و دستك (چوب در تکه های کوچک حداکثر یک متر با قطر ده سانتی متر) جهت سقف و درب ها و پنجره ها .،خانه‏های روستا رو به جنوب و عموماًدر یک طبقه احداث شده بودند‏. بطور معمول هر واحد مسکونی از دو قسمت مجزای و معمولا هم‌جوار  مسکونی و دامداری (طویله) تشکیل می‏شد.پی ساختمانهای روستا بسیار قطور و معمولا بیش از 80 سانتیمتر بود. ابتدا در حدود ۱ متر زمین در محل احداث دیوارها پی کنی می‌شد و سپس تا حدود نیم متر یا کمی بیشتر از سطح زمین دیوار سنگ چین و پس از این مرحله سنگ چینی نازك تر آغاز می‌شد.. مرحله سنگ چینی نازك با لایه‏های‏های گل در هر ردیف تا زیر سقف ادامه می‌یافت. ارتفاع دیوارها تا حداکثر ۳ متر در نظر گرفته می‌شد.همچنین بر بالای دیوارهای هر اطاق یک تیر چوبی به موازات روی دیوار قرار می‏دادندکه به آن (دوش کش) گفته می‌شد که بتوان در زیر آن درب ورودی ،تاقچه وپنجره ساخت وهم هماهنگ کننده و تراز کننده مابقی تیرهای بود که روی ان قرار می گرفتند( بالاي تاقچه.پنجره ودرب سر درب قرار دارد) در احداث سقف یک چوب بلند و قطور که به آن (دوش تير) گفته می‏شد در مرکز و هم محور با طول اطاق قرار داده می‏شد. این چوب از جنس درختان جنگلی بنام <اورس> تهیه می‌شد که بسته به تمکن یا سلیقه تراش خورده و یا بدون تراش بکار می‏رفت و بسیار مقاوم بود. اما در مواردی که طول اطاق بیش از ۳ متر بود ؛ برای جلوگیری از خم شدن تیر حمال؛ معمولا در مرکز این دوش تیر چوبي بنام (تير) قرار می‏دادند. سپس بر روی دوش تیرها که معمولا با نیم متر فاصله کار گذاشته می‌شدند ؛ بسته به امکان تخته ؛دستك و  بور گذاشته می‌شد و روی آنرا با گل نرمی بنام (مولات) به ضخامتی تا حدود ۲۰ سانتیمتر می‌پوشاندند و بر روی ملات  حدود ۱۰ سانتیمتر کاه گل می‏کشیدند. پس از شیب بندی (كروم  بندي)در سمت مخالف شیب ناودان تعبیه می‌شد که از جنس چوب بود و به آن (نَاچُولَک) گفته می‌شود.دور تا دور پشت بام در لبه خارجی از تخته سنگ های با طول بیش از  ۵۰ سانتی متری وبه عرض حدود ۳۵ سانتی متری که به آن ( نکاس) گفته     می شد جهت آب چکان و جلوگیری از نفوذ آب به سقف داخلی قبل از مولات نصب می شد. در هنگام بارندگی برای جلوگیری از چکه آب با استوانه‏ای سنگی (بام غلطان) که (بِیْم گردان) گفته می‌شد و دارای وزنی بیش از ۵۰ کیلو گرم بود و دسته‌ای چوبي داشت كه بعدها فلزي شد سراسر بام را غلتک می‌زدند. تا با متراکم شدن خاک رس سطح روئی از نفوذ آب باران و ایجاد چکه از سقف جلوگیری شود. كه اين كار سالانه  بايد انجام مي شد. معمولا در مرکز سقف  هر اطاق از بنا اعم از مسکونی و یا دامداری یک دریچه ۵۰ در ۵۰ و در برخي موارد بصورت دايره با قطر 50 سانتي متر در نظر گرفته می‌شدکه به آن (دِرْجِی) گفته می‏شود : خروج دود در واحد مسکونی و ورود علوغه خورد شده در زمستان از بالای پشت  بام به طویله از کارکردهای درجی است. درب ورودی بنا يك لنكه ودرب وري  اطاقها دو لنگه و از الوار قطور ساخته می‌شد. بناهای مسکونی نوعاً داری ایوان (پيش نحل) كه با تيرهاي (نحل ستون) حمايت مي شد و درجلوي آن بجاي ديوار از چوب با ارتفاع كم (لا تزه)(نرده فعلی )براي پوشش استفاده مي شد . (ساختمان آقاي شكري كه بعدها واگذار شد به سهراب مرحوم) که معمولاً رو به جنوب قرار داشت. نمای دروني دیوارها با گاه گل پوشانده می‏شد و بعضاً تا حدود یک متر از نمای دیوارها با گلی که از خاکی سفید رنگ حاصل می‌شد. تزئین می‌شدند. داخل اطاق ها طاقچه هایی برای گذاشتن پیل سوز و گردسوز اجرا می گردید که برای ساکنین جنبه حیاتی داشت.مواردی از قبیل درب و پنجره و میخ های چوبی، کلون درب،تنور و کندو  و .... در خانه های قدیمی یادآور خاطراتی خوش می باشند. در روستای یرک مرحوم همت علی توکلی استاد این نوع فن معماری بود.

معماری دهه‏های 50 و 60 روستای يرك - کاربری شیروانی،لمبه كوبي وكچ

 در دهه  50 و 60  با توجه به شرایط اقلیمی منطقه و بارش باران و به ویژه برف سنگین که نیازمند نیروی جوان برای برف روبی بود و کاهش نیروهای جوان در روستا در دهه های  50 و 60 ؛ استفاده از الگوی استانهای شمالی و کاربری ورقه‌های فلزی که اصطلاحاً <شیروانی> نامیده می‌شود براي پشت بام وسقف كاذب (لمبه كوبي) و گچ كردن ديوارهاي داخلي  بتدریج معمول شد.در این مرحله نسل جدیدی از بناهای مناطق ییلاقی پا به عرصه گذارد.  يعني استفاده از معماري دهه 50 بعلاوه شيرواني ، لمبه كوبي و گچ

ساختمانهای دهه 70 در يرك - گرایش به الگوی شهری با استفاده از تير آهن وآجر

احداث بناهای نيمه  آجری با طرحی نیمه روستائی نیمه شهری با استفاده از تير آهن  رواج یافت.این بناها با پی چینی سنگ و احداث دیوارهای آجری دارای فضاهای جدیدی چون پذیرائیٰ هال ؛ کمد دیواری؛ آشپزخانه؛ سرویس بهداشتی و حمام بود.عمده بناهای جدید در این دوره در محل کنونی روستا احداث شده‌است.

ساختمانهای دهه 80 در يرك - گرایش به الگوی شهری و ویلاسازی

در دهه ۸۰ نوع معماری از حالت روستائی به کلی تغییر جهت يافت و به سمت الگوهای ویلا سازی و آپارتمان سازی گرایش یافت. از اوايل دهه 70  به بعد فقط معدودی از ساختمانهای روستا به حال اولیه هنوز بهره برداری می‌شود و بیشتر بناها با الگوی معماری ییلاقیبا کمک دولت و همت مردم احداث می‌شود. طراحی تراس ؛شومینه؛به کاربری سفال در سقف و ساخت بنا با بتن در چندین طبقه از مشخصات معماری دهه ۸۰ است. بناهای این دوره عموما در خارج از محیط قبلی روستا و در اماکنی چون محل قبلي خرمن هاي يرك، چالي دشت؛ سنگ پشت  احداث شده‌است. ودر برخي موارد ساختمانهاي قديمي با هزينه كمتر  نوسازي و مطابق با الگوی شهری در چند طبقه مورد استفاده قرار ميگيرد.